Gıda alerjisi, belirli gıdaların anormal bir bağışıklık tepkisini tetiklediği bir durumdur. Gıda alerjileri, bağışıklık sisteminizin sizi yanlışlıkla zararlı olduğunu düşündüğü bir şeyden korumaya çalışmasıyla oluşur. Alerjiniz olan yiyecekleri yemek kurdeşen, hava yolu şişmesi, nefes alma zorluğu, kusma ve tehlikeli derecede düşük kan basıncına neden olabilir. Hangi gıdaların bir bireyde alerjik reaksiyona neden olduğunu bulmak için tıbbi tanı koymak ve bu gıdalardan kesinlikle kaçınmak ciddi olumsuz sağlık etkilerini önlemenin önemli yollarıdır. Herhangi bir gıda alerjiye neden olabilse de, Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi, dokuz gıdanın alerjik reaksiyonların %90’ını oluşturduğunu ileri sürmektedir. En yaygın gıda alerjileri nelerdir? Nedenleri, belirtileri ve tedavileri hakkında daha fazla bilgi edinmek için okumaya devam edin.
Gıda Alerjisi Nedir?
Gıda alerjileri, bağışıklık sisteminizin bir gıda proteinine tehdit olarak algıladığı için tepki vermesiyle oluşur. Bunu, enfeksiyonu tanımak ve onunla savaşmak için kullanılan bir tür kan proteini olan antikorlar oluşturarak yapar.
Gıdaya karşı iki tür alerjik reaksiyon vardır.
- İmmünoglobulin E (IgE) aracılı: Bu, en yaygın alerjik reaksiyon türüdür. IgE antikorları algılanan istilacıyı savuşturmak için histamin gibi kimyasallar salgıladığında meydana gelir. Histamin tipik alerji semptomlarına neden olur ve hayatı tehdit edebilecek anafilaksiye yol açabilir.
- IgE aracılı olmayan: Bu reaksiyon türünde, bağışıklık sisteminin diğer bölümleri algılanan tehdide karşı tepki verir. IgE aracılı olmayan alerjik reaksiyonlar genellikle mide ekşimesi ve egzama gibi cilt veya sindirim semptomlarını içerir.
IgE aracılı olmayan alerjilerin teşhisi zor olabilir çünkü semptomlar gıda intoleransını gösterebilir ve bunun için bir kan testi yoktur.
Gıda Alerjilerinin Belirtileri Nelerdir?
Gıda alerjisi belirtileri maruz kaldıktan birkaç dakika sonra ya da saatler hatta günler sonra ortaya çıkabilir. Belirtiler şunları içerebilir;
- dil, ağız veya yüzde şişme
- nefes alma zorluğu
- düşük kan basıncı
- kusma
- ishal
- mide ağrısı
- kurdeşen
- kaşıntılı döküntü
- baş dönmesi
- baygınlık hissi
- öksürük ve hırıltı
Şiddetli vakalarda, gıda alerjisi anafilaksiye neden olabilir. Bu, acil tıbbi müdahale gerektiren yaşamı tehdit eden bir acil durum olabilir.
En Yaygın Gıda Alerjileri
Birçok farklı gıda alerjik reaksiyonlara neden olabilse de, 2004 Gıda Alerjen Etiketleme ve Tüketiciyi Koruma Yasası (FALCPA), sekiz gıdayı başlıca gıda alerjenleri olarak tanımladı: süt, yumurta, balık, kabuklu deniz ürünleri, ağaç yemişleri, fıstık, buğday ve soya fasulyesi. 23 Nisan 2021’de Gıda Alerjisi Güvenliği, Tedavisi, Eğitim ve Araştırma (FASTER) Yasası yasalaşarak susamın Amerika Birleşik Devletleri tarafından tanınan 9. büyük gıda alerjeni olduğunu ilan etti.
En yaygın gıda alerjileri şunlardır;
1. İnek Sütü
İnek sütü alerjisi, bebeklerin ve küçük çocukların %2-3’ünü etkileyen en yaygın çocukluk alerjilerinden biridir. Çocukların yaklaşık %90’ı 3 yaşına geldiklerinde bu durumdan kurtulur ve bu durum yetişkinlerde çok daha az yaygındır. İnek sütüne karşı alerjik reaksiyonlar, süt tüketildikten birkaç dakika sonra veya birkaç saat sonra ortaya çıkabilir. İnek sütü alerjisinin tek tedavisi, ondan tamamen kaçınmaktır. Buna inek sütü içeren yiyecek ve içecekler dahildir. Örneğin;
- süt
- süt tozu
- peynir
- tereyağı
- margarin
- yoğurt
- krema
- dondurma
Alerjisi olan bebekleri emziren kişiler de inek sütünü diyetlerinden çıkarmak zorunda kalabilir.
2. Yumurta
Yumurta alerjisi, çocuklarda gıda alerjisinin ikinci en yaygın nedenidir. Ancak, yumurtaya alerjisi olan çocukların %68’i 16 yaşına kadar alerjilerinden kurtulur. Yumurta beyazına alerjiniz olabilir ancak sarısına olmayabilir ve tam tersi de geçerlidir. Bunun nedeni, yumurta beyazındaki ve yumurta sarısındaki proteinlerin biraz farklı olmasıdır. Yine de, alerjiye neden olan proteinlerin çoğu yumurta beyazında bulunur, bu nedenle yumurta beyazı alerjisi daha yaygındır. Diğer alerjiler gibi, yumurta alerjisinin tedavisi de yumurta içermeyen bir diyettir. Ancak, yumurtayla ilgili tüm yiyeceklerden kaçınmanız gerekmeyebilir.
2019 yılında yapılan bir araştırma, yumurta alerjisi olan çocukların yaklaşık %67’sinin, pişmiş yumurta bileşeni içeren kekleri yemeyi tolere edebildiğini bulmuştur. Yumurtaları ısıtmak, alerjiye neden olan proteinlerin şeklini değiştirebilir ve bu da vücudunuzun onları zararlı olarak görmesini engelleyebilir. Yumurta alerjiniz varsa yumurta içeren yiyecekleri yemeden önce bir sağlık uzmanıyla görüşün, çünkü yumurta alerjiniz olduğunda yumurta yemenin sonuçları ciddi olabilir.
3. Ağaç Yemişleri
Ağaç yemişi alerjisi, ağaçlardan gelen bazı yemişlere ve tohumlara karşı bir alerjidir. Dünya çapında insanların %3’ünü etkileyebilecek yaygın bir gıda alerjisidir. Ağaç yemişlerine bazı örnekler şunlardır;
- brezilya fındığı
- badem
- kaju fıstığı
- makademya cevizi
- antep fıstığı
- çam fıstığı
- ceviz
Herhangi bir ağaç yemişine alerjiniz varsa, bu yemişlerle yapılan tüm ağaç yemişlerinden ve gıda ürünlerinden, örneğin yemiş ezmelerinden ve yağlarından kaçınmanız en iyisidir. Bir ağaç yemişine alerjiniz olması, diğer ağaç yemişlerine karşı alerji geliştirme riskini artırır.
4. Yer Fıstığı
Ağaç yemişi alerjisi gibi, fıstık alerjileri de çok yaygındır ve ciddi ve potansiyel olarak ölümcül alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Bu iki durum, yer fıstığının bir baklagil olması nedeniyle ayrı kabul edilir. Ancak, fıstık alerjisi olan kişilerin %40’ına kadarı en az bir ağaç yemişine de alerjisi vardır. Bu, 18 yaş ve altı kişilerde en yaygın alerjidir. Ancak, fıstık alerjisi geliştiren çocukların %20’si ergenlik yıllarına girdiklerinde bunun düzeldiğini görebilir.
Yer fıstığı alerjisinin temel nedeni bilinmemektedir. Ancak, ailesinde fıstık alerjisi öyküsü olan kişiler daha fazla risk altında olabilir. Diğer alerjilerde olduğu gibi, tedavi tüm fıstıklardan ve fıstık içeren ürünlerden kaçınmayı içerir.
5. Kabuklu Deniz Ürünleri
Kabuklu deniz ürünleri alerjisi, vücudunuzun kabuklu deniz ürünleri olarak bilinen kabuklu ve yumuşakça balık ailelerinden gelen proteinlere saldırmasıyla oluşur. Kabuklu deniz ürünlerine örnekler şunlardır;
- karides
- kerevit
- ıstakoz
- kalamar
- deniz tarağı
Deniz ürünleri alerjilerinin en yaygın tetikleyicileri tropomiyozin, arginin kinaz ve parvalbumin proteinleridir. Kabuklu deniz ürünleri alerjisinin belirtileri genellikle hızla ortaya çıkar. Bazen deniz ürünleri alerjisini, bakteri, virüs veya parazit gibi deniz ürünlerine bulaşan bir maddeye karşı gösterilen olumsuz reaksiyondan ayırt etmek zordur. Bunun nedeni, her ikisinin de kusma, ishal ve mide ağrısı gibi sindirim sorunlarına neden olabilmesi nedeniyle semptomların benzer olabilmesidir.
Kabuklu deniz ürünleri alerjisi zamanla düzelme eğiliminde değildir, bu nedenle alerjik reaksiyondan kaçınmak için tüm kabuklu deniz ürünlerini diyetinizden çıkarmak en iyisidir. Kabuklu deniz ürünlerini pişirirken çıkan buharları solumak da alerjisi olan kişilerde alerjik reaksiyona neden olabilir. Bu nedenle, pişirilen deniz ürünlerinin yakınında bulunmamanız tavsiye edilebilir.
6. Buğday
Buğday alerjisi, buğdayda bulunan proteinlerden birine karşı alerjik bir tepkidir. Çocuklarda daha yaygındır, ancak genellikle 10 yaşına kadar bu durumdan kurtulurlar. Buğday alerjileri, çölyak hastalığı ve çölyak dışı gluten duyarlılığı gibi gıda intoleransına benzer semptomlara neden olabilir. Ancak, buğday alerjisi buğdayda bulunan yüzlerce proteinden birine karşı bağışıklık aracılı bir tepkiye neden olur.
Çölyak hastalığı ve çölyak dışı gluten duyarlılığı, buğdayda da bulunan belirli bir protein olan glutene karşı anormal bir reaksiyondan kaynaklanır. Proteine karşı alerjik reaksiyonlar şiddetli ve hatta bazen ölümcül olabilir. Çölyak hastalığı da teşhis edilmezse ölümcül olabilir. Ancak çoğu kişi glutenden başarıyla kaçınabildiği için bu nadirdir.
Çölyak hastalığı ve çölyak dışı gluten duyarlılığı olan kişiler, gluten proteini içeren buğdaydan ve diğer tahıllardan kaçınmalıdır. Buğday alerjisi olanların sadece buğdaydan uzak durmaları ve buğday içermeyen tahıllardaki gluteni tolere edebilmeleri yeterlidir.
7. Soya
Soya alerjileri soya fasulyesindeki veya soya fasulyesi içeren ürünlerdeki bir protein tarafından tetiklenir. Çocukların %0,5’ini etkiler ve en sık 3 yaş altı bebeklerde ve çocuklarda görülür. Çocukların yaklaşık %70’i sonunda alerjiden kurtulur. İnek sütüne alerjisi olan az sayıda bebekte soya alerjisi de görülür. Belirtiler kaşıntılı, karıncalanan ağız ve burun akıntısından döküntü ve astıma veya solunum güçlüğüne kadar değişebilir. Nadir durumlarda soya alerjisi anafilaksiye de neden olabilir.
Soya alerjisinin yaygın gıda tetikleyicileri arasında soya fasulyesi, soya sütü veya soya sosu gibi soya ürünleri bulunur. Soya birçok gıdada bulunduğundan gıda etiketlerini okumak önemlidir. Diğer alerjilerde olduğu gibi soya alerjisinin tek tedavisi soyadan kaçınmaktır.
8. Balık
Genellikle çocukluk çağında görülen diğer alerjilerin aksine, balık alerjisi olan kişilerin %40’a kadarı yetişkinliğe kadar semptom yaşamadığını bildiriyor. Balık alerjisi ciddi ve potansiyel olarak ölümcül bir alerjik reaksiyona neden olabilir. Başlıca semptomlar kusma ve ishaldir, ancak nadir durumlarda anafilaksi de görülebilir. İlginçtir ki, kabuklu deniz ürünleri ve yüzgeçli balıklar aynı proteinleri taşımaz, bu nedenle kabuklu deniz ürünlerine alerjisi olan kişiler balığa alerjisi olmayabilir. Bununla birlikte, balık alerjisi olan birçok kişi bir veya daha fazla balık türüne alerjiktir.
9. Susam
FDA (Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi), 2021 yılında susamı dokuzuncu büyük alerjen olarak ilan etti. Araştırmalar, fıstık ve ağaç yemişlerine karşı IgE aracılı alerjik reaksiyonları olan çocukların %17’sine kadarında susam alerjisi olabileceğini gösteriyor. Susam, Asya mutfağı, fırınlanmış ürünler ve soslar gibi çok çeşitli yiyeceklerde bulunabilir.
Diğer Yiyecekler
Yukarıda belirtilen 9 gıda alerjisi en yaygın olanlarıdır. Ancak, şu ana kadar yaklaşık 170 gıdanın alerjik reaksiyonlara neden olduğu bildirilmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır;
- keten tohumu
- susam tohumu
- şeftali
- muz
- avokado
- kivi
- çarkıfelek meyvesi
- kereviz
- sarımsak
- hardal tohumları
- anason
- papatya
Daha az yaygın gıda alerjileri, dudaklarda ve ağızda hafif kaşıntıdan yaşamı tehdit eden anafilaksiye kadar çeşitli semptomlara neden olabilir.
İlginizi Çekebilir
Gıda alerjilerinin %90’ından dokuz gıda sorumludur. En yaygın gıda alerjileri arasında inek sütü, yumurta, ağaç yemişleri, fıstık, kabuklu deniz ürünleri, balık, soya, buğday ve susam bulunur. Gıda alerjileri, bağışıklık sisteminizin gıdalardaki bazı proteinleri yanlış bir şekilde zararlı olarak tanımlaması nedeniyle oluşur. Bu, potansiyel olarak yaşamı tehdit eden reaksiyonlara neden olabilir. Şu anda gıda alerjileri için bir tedavi yoktur. Ancak araştırmacılar, insanların gıda alerjilerini yönetmelerine yardımcı olmak için yeni yollar araştırmaya devam ediyor.bununla birlikte, alerjik reaksiyondan kaçınmanın en iyi yolu, alerjiniz olan alerjenleri içeren gıdalardan kaçınmaktır.
